Ziekteverwekker
Chronic Wasting Disease (CWD) is een hersenziekte bij hertachtigen die wordt veroorzaakt door prionen (abnormaal gevouwen eiwitten). De ziekte behoort tot de sponsvormige hersenafwijkingen, ook wel prionziekten genoemd. Infectie zorgt ervoor dat eiwitten anders gevouwen worden, waardoor ze hun functie niet meer uit kunnen voeren en ook niet meer afgebroken kunnen worden. Deze eiwitten worden prioneiwitten genoemd (PrP CWD) Dit kan leiden tot een ophoping van eiwitten in zenuwweefsel waardoor de functie wordt verstoord en de neurodegeneratieve aandoening, CWD, ontstaat.
Gevoelige diersoorten
In de Verenigde Staten is CWD vastgesteld bij onder andere muildierherten, witstaartherten, en de Rocky Mountain-watipi. In Europa zijn gevallen van CWD gemeld bij wapiti (Europese elanden) en rendieren in Noorwegen. Op basis van hun genetische verwantschap met de hertachtigen die in Amerika door CWD zijn getroffen, wordt gedacht dat het Europese edelhert en de Finse witstaarthertenpopulatie (bijna een eeuw geleden geïmporteerd uit de VS) ook vatbaar zijn voor infectie.
Er is niet bevestigd dat andere diersoorten op natuurlijke wijze geïnfecteerd kunnen worden met de veroorzaker van CWD (PrP CWD).
Symptomen dieren
Zodra de PrP CWD de hersenen binnendringt (deze heeft een voorkeur voor bepaalde gebieden, waaronder zenuwen in de hersenstam), begint het zich op te hopen en vertonen de aangetaste neuronen degeneratieve veranderingen die onder de microscoop te zien zijn als gaten of ruimtes in de cellen en hun processen. Dit gatenachtige uiterlijk heeft gezorgd voor de naam ‘spongiose’ van deze groep ziekten. Klinische symptomen weerspiegelen doorgaans deze schade aan zenuwweefsel, wat gedragsveranderingen veroorzaakt zoals depressie, agressie en afscheiding van de groep. Bovendien kunnen de dieren moeite hebben met slikken en voortbewegen, wat beide kan leiden tot gewichtsverlies. De gemiddelde tijd tussen infectie en de ontwikkeling van klinische symptomen is bijna twee jaar.
Besmetting dieren
CWD wordt horizontaal overgedragen door direct contact tussen geïnfecteerde en niet-geïnfecteerde hertachtigen. Ook kan de omgeving; graas-, kudde- en ligplaatsen die besmet zijn met de ontlasting, het speeksel of het karkas van geïnfecteerde dieren fungeren als een bron van infectie. Bovendien overleeft PrP CWD in water, waardoor gedeelde waterbronnen een mogelijke transmissieroute vormen.
Na inname vermenigvuldigd PrP CWD zich in het lymfeweefsel en wordt gedacht dat het de hersenen binnenkomt via het bloed of via zenuwbanen. Later in de infectie wordt het prion door het hele lichaam aangetroffen en uitgescheiden via ontlasting, urine en speeksel.
Besmetting mensen
To date, no cases of the human form of TSE (Creutzfeld Jakob disease) associated with ingestion of venison have been reported. Furthermore, an increased rate of CJD amongst hunters, their families or venison eaters has not been found. Despite these finding, avoiding consumption of CWD-infected meat is advised.
Geografische verspreiding
Tot voor kort werd gedacht dat CWD beperkt was tot het Noord-Amerikaanse continent, op basis van een Europees onderzoek dat werd uitgevoerd tussen 2007 en 2009, waarbij bijna 15.000 wilde en gekweekte hertachtigen werden getest. Er werd één geval van CWD gemeld bij een eland in Zuid-Korea die was geëxporteerd uit Canada. In 2016 meldden de Noorse autoriteiten echter gevallen van CWD bij wilde elanden en een rendier. In Finland is het eerste geval van CWD vastgesteld bij een dood gevonden eland in 2017. Een jaar later in 2018, is het eerste geval van CWD aangetoond bij een eland in Zweden.
Bronnen
Gavier-Widén, D., Duff, J. P., & Meredith, A. (Eds.). (2012). Infectious diseases of wild mammals and birds in Europe. John Wiley & Sons.
Tranulis, M. A., Gavier-Widén, D., Våge, J., Nöremark, M., Korpenfelt, S. L., Hautaniemi, M., Pirisinu, L., Nonno, R., & Benestad, S. L. (2021). Chronic wasting disease in Europe: new strains on the horizon. Acta Veterinaria Scandinavica, 63(1), 48.