Ziekteverwekker
Clostridium perfringens-bacteriën kunnen een reeks ziekten veroorzaken bij verschillende diersoorten. Er worden vijf verschillende biotypen van C. perfringens onderscheiden op basis van de verschillende toxines die ze produceren; het type toxine bepaalt deels de aard van de ziekte die door infectie met deze bacteriën wordt veroorzaakt. De bacteriën komen voor in veel natuurlijke omgevingen (bijv. bodems en rottend plantaardig materiaal) en ook in het darmkanaal van veel diersoorten, waaronder mensen, waar ze niet altijd ziekte veroorzaken.
Gevoelige diersoorten
Ziekten veroorzaakt door C. perfringens ontstaan doorgaans door schade aan het lichaam door toxines die worden geproduceerd wanneer grote aantallen van deze bacteriën in de darmen aanwezig zijn. Ze worden beschouwd als onderdeel van de normale darmmicroflora van veel dieren, en het exacte bereik van diersoorten die vatbaar zijn voor ziekte is onbekend.
Bij wilde dieren is C. perfringens in verband gebracht met massale sterfte onder watervogels zoals eenden en ganzen, en is het een sporadische oorzaak van ziekte bij herten en gewone zeehonden.
Verschillende ziektebeelden zijn goed beschreven bij landbouwhuisdieren, waaronder necrotiserende enteritis veroorzaakt door C. perfringens type A en C bij pluimvee; pulpy kidney disease veroorzaakt door type D bij lammeren; en ernstige necrotiserende enteritis en darmvergiftiging (enterotoxemie) bij veel soorten jonge dieren (paarden, schapen, runderen en varkens) door het dodelijke bèta-toxine van type B en C.
Ziekte kan verband houden met plotselinge voerveranderingen die de darmflora verstoren, wat leidt tot overgroei van C. perfringens. In wilde populaties kan dit samenhangen met migratie, seizoenswisselingen en ongebruikelijke weersomstandigheden die de beschikbaarheid van bepaalde voedselbronnen beïnvloeden.
Net als enkele andere Clostridium-soorten wordt C. perfringens ook geassocieerd met gasgangreen, dat kan ontstaan wanneer diepe wonden besmet raken met bacteriële sporen.
Symptomen dieren
De ziekte kan zeer plotseling optreden, en vaak sterven dieren zonder dat klinische verschijnselen worden waargenomen. Bij enterotoxemie (waarbij de bacteriën zich snel vermenigvuldigen in de darm en toxines produceren die in de bloedbaan worden opgenomen) kunnen tekenen van bloedvergiftiging voorafgaan aan de dood, waaronder algemene malaise en apathie, en bloederige diarree kan worden gezien.
Symptomen mens
Mensen met voedselvergiftiging door C. perfringens ontwikkelen doorgaans diarree en maagkrampen binnen 24 uur na het eten van besmet voedsel. Meer informatie is beschikbaar op de website van het RIVM.
Besmetting mensen
Ziekte bij mensen veroorzaakt door C. perfringens is meestal het gevolg van consumptie van voedsel dat besmet is met sporen van C. perfringens (een inactieve vorm van de bacterie), die in de darm geactiveerd worden en toxines produceren.
Bronnen
Scala, C., Duffard, N., Beauchamp, G., Boullier, S., & Locatelli, Y. (2016). Antibody response to epsilon toxin of clostridium perfringens in captive red deer (cervus elaphus) over a 13-month period. Journal of Zoo and Wildlife Medicine, 47(1), 38-44. https://doi.org/10.1638/2014-0169.1
Siebert, U., Wohlsein, P., Lehnert, K., & Baumgärtner, W. (2007). Pathological findings in harbour seals (Phoca vitulina): 1996–2005. Journal of Comparative Pathology, 137(1), 47-58. https://doi.org/10.1016/j.jcpa.2007.04.018
Silva, R. O., Almeida, L. R., Junior, C. A. O., Lima, P. C., Soares, D. F., Pereira, P. L., Silva, I.J., & Lobato, F. C. (2016). Isolation and genotyping of clostridium perfringens from free-living south american coati (nasua nasua). Journal of Zoo and Wildlife Medicine, 47(1), 333-336. https://doi.org/10.1638/2014-0189.1