Tussen maart 2024 en april 2025 is gevraagd aankonden jagers, faunabeheerders en valwildcoördinatoren om bloedmonsters van reeën op te sturen naar het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC). De monsters zijn door het RIVM onderzocht op de aanwezigheid van afweerstoffen tegen tekenencefalitisvirus (TBEV). De resultaten zijn gebruikt om een risicokaart voor TBEV in Nederland te maken. TBEV is een virus dat via tekenbeten kan worden overgedragen en in sommige gevallen ernstige hersenontsteking kan veroorzaken. Het virus werd pas in 2015 voor het eerst in Nederland gevonden, maar is sindsdien op meerdere locaties gevonden.
Via tekenbeten kunnen reeën met het virus besmet worden. Zelf worden reeën maar zelden ziek. Vanwege het relatief kleine leefgebied van het ree, kunnen ze dienen als “indicatorsoort”: antistoffen bij reeën kunnen erop wijzen dat het virus in het gebied aanwezig is.
Het onderzoek – risicokaart van Nederland
Om te kunnen voorspellen in welke gebieden het virus mogelijk kan voorkomen, ook als daar nog geen ziektegevallen zijn ontdekt, is een uitgebreide risicokaart van Nederland gegenereerd. In plaats van alleen te kijken naar bekende besmettingen bij mensen of teken, brengt deze kaart potentiële risicogebieden in beeld. In deze gebieden kan monitoring in teken worden uitgevoerd om aanwezigheid van het virus in deze gebieden te bevestigen. Daarnaast dient de risicokaart als hulpmiddel voor alertheid en preventie.
Voor het ontwikkelen van de risicokaart werd informatie over de leefomgeving en het voorkomen van verschillende diersoorten gecombineerd met gegevens over habitatgebruik uit de literatuur. Hiermee is een model gemaakt dat per vierkante kilometer berekent hoe geschikt een gebied is voor vóórkomen van het virus. Om te testen of het model het daadwerkelijke vóórkomen van het virus accuraat berekent, is de voorspelling vergeleken met uitslagen van het reeënbloedmonsteronderzoek van 2024-2025.
Tekenonderzoek: met een doek worden de teken verzameld | foto: DWHC
Grote delen van Nederland geschikt
Uit het onderzoek blijkt dat grote delen van Nederland geschikt zijn voor het vóórkomen van TBEV. Vooral gebieden waar veel teken én kleine knaagdieren voorkomen, vormen potentiële risicogebieden. In deze gebieden zijn vervolgens teken verzameld om te onderzoeken of die besmet waren met het virus.
Daarbij werd het virus aangetoond in regio’s waar het eerder nog niet bekend was. Zo werd het virus bevestigd in een teek in Zeeland, een gebied dat eerder niet als risicogebied bekend stond. In 18 van de 25 Nederlandse GGD-regio’s zijn nu aanwijzingen gevonden dat het virus aanwezig is.
Figuur: Kaart van Nederland die de overlap weergeeft tussen recreatieve activiteit en de geschiktheid van het leefgebied voor TBEV. Lichtgroene gebieden hebben een hogere recreatieve activiteit en een lagere geschiktheid van het TBEV-habitat. Blauwe gebieden hebben een hogere geschiktheid van het TBEV-habitat en een lagere recreatieve activiteit. Donkergroene gebieden hebben zowel een hoge recreatieve activiteit als een hoge geschiktheid van het TBEV-habitat. “ | Bron: Wijburg et al. (2026) in Eurosurveillance. Licensed under CC BY 4.0.
Wat betekent dit voor bezoekers van natuurgebieden?
Voor wandelaars, kampeerders en mensen die vaak in de natuur komen blijft de kans op besmetting klein. Toch kan naar aanleiding van dit onderzoek geconcludeerd worden dat het virus op meer plekken voorkomt dan eerder werd gedacht.
Vooral in bos- en natuurgebieden met veel teken blijft het daarom belangrijk om maatregelen tegen tekenbeten te nemen, zoals:
- bedekkende kleding dragen,
- jezelf controleren na een wandeling,
- teken zo snel mogelijk verwijderen.
We willen alle inzenders enorm bedanken voor hun tijd en inzet. Jullie bijdrage is voor dit soort onderzoek onmisbaar.
Bron
Wijburg Sara R, Rockx-Brouwer Dedeke, Herbert Megan K, Rijks Jolianne M, Lesiczka Paulina M, Maas Miriam, Gröne Andrea, Hakze-van der Honing Renate W, Holding Maya, Esser Helen J, Sprong Hein, Fischer Egil AJ. Targeted monitoring informed by mapping the ongoing spread of tick-borne encephalitis virus, the Netherlands. Euro Surveill. 2026;31(20):pii=2500767. https://doi.org/10.2807/1560-7917.ES.2026.31.20.2500767. Licensed under CC BY 4.0.