Ziekteverwekker
Brucellose is een ziekte die wordt veroorzaakt door infectie met bacteriën uit de familie Brucellaceae. Brucella suis veroorzaakt brucellose in wilde zwijnen en gedomesticeerde varkens en kan ook ziekte bij mensen veroorzaken (zoönose).
Gevoelige diersoorten
Er zijn vijf stammen van B. suis, en deze stammen kunnen naast gedomesticeerde en wilde varkens ook andere dieren aantasten. Biovar 1 wordt aangetroffen bij verwilderde varkens in Amerika en Australië; biovar 2 komt vooral voor bij wilde zwijnen en hazen in Europa; biovar 3 is beperkt tot varkens in Zuidoost-Azië (waar de bacterie nog niet is uitgeroeid bij gedomesticeerde varkens) en Amerika; biovar 4 (ook wel rangiferine brucellose genoemd) komt voornamelijk voor bij rendieren en kariboes (en minder bij varkens); en in Oost-Europa wordt biovar 5 (ook wel muriene brucellose genoemd) aangetroffen bij knaagdieren.
Andere soorten Brucella kunnen ziekte veroorzaken bij runderen (B. abortus); schapen en geiten (B. melitensis en B. ovis); en honden (B. canis). Hoewel ze over het algemeen niet bij wilde dieren worden gezien, zijn er meldingen van B. melitensis-infecties bij Europese gemsen en infecties met B. abortus, B. suis en de recent geïdentificeerde soort B. microti bij vossen en woelmuizen. Tot op heden is B. neotomae alleen waargenomen bij woestijnratten in de Verenigde Staten.
Ook is brucellose geïdentificeerd bij zeezoogdieren, met de detectie van twee ‘nieuwe’ soorten: B. ceti bij dolfijnen, walvissen en bruinvissen, en B. pinnipedialis bij zeehonden.
Met uitzondering van B. ovis hebben alle genoemde soorten het potentieel om ziekte bij mensen te veroorzaken.
Symptomen dieren
Bij varkens zijn de klinische verschijnselen meestal abortus en de geboorte van zwakke of doodgeboren biggen. Zeugen kunnen een baarmoederinfectie ontwikkelen, en bij beren kan een testikelinfectie optreden. Minder vaak worden abcesvorming en gezwollen gewrichten waargenomen. Terwijl sommige dieren herstellen, kunnen anderen chronisch geïnfecteerd blijven.
Vergelijkbare verschijnselen in de voortplantingsorganen en rond de gewrichten kunnen worden gezien bij wilde dieren met brucellose. Bijvoorbeeld abortus en mastitis worden waargenomen bij rendieren en kariboes die met biovar 4 zijn geïnfecteerd. Hazen die met biovar 2 zijn besmet, kunnen kleine abcessen ontwikkelen in veel organen (vooral de voortplantingsorganen), evenals in de huid en spieren.
Besmetting dieren
Bij varkens bevindt B. suis zich in de foetus en placentaweefsels, wat meestal leidt tot abortus; overdracht kan plaatsvinden via inname van, en in mindere mate via slijmvliezen die in contact komen met, abortusmateriaal en vaginale afscheidingen. Ook wordt venereale overdracht via het sperma van besmette beren gerapporteerd. De bacterie overleeft vriezen en uitdroging en kan ook overleven in organisch materiaal, waardoor indirecte overdracht mogelijk is via besmet voer, strooisel en water.
Symptomen mens
Mensen kunnen besmet raken met Brucella-bacteriën via direct contact met geïnfecteerde dieren (meestal met abortusmateriaal van de foetus), inademing van bacterie bevattende druppeltjes in de lucht of consumptie van besmette (ongepasteuriseerde) zuivel- of vleesproducten (onvoldoende verhit).
Geografische verspreiding
Hoewel B. suis is uitgeroeid uit gedomesticeerde varkenspopulaties in veel landen, waaronder de Verenigde Staten, Canada en sommige Europese landen, blijft het aanwezig in wilde zwijnenpopulaties in bepaalde gebieden. Dit kan soms leiden tot uitbraken bij varkensstapels en mensen. Terwijl biovars 1 en 3 wereldwijd verspreid zijn, wordt biovar 2 vooral aangetroffen in Europese wilde zwijnenpopulaties. Biovars 4 en 5 zijn respectievelijk beperkt tot Arctische regio’s en Oost-Europa.
Voorzorgsmaatregelen
Het is niet duidelijk of gevallen van brucellose bij wilde dieren voortkomen uit een aanhoudende infectie binnen wilde populaties of uit nieuwe infecties na contact met gedomesticeerd vee. Zelfs in landen waar het vee als brucellose-vrij wordt beschouwd, kunnen uitbraken van deze ziekte optreden. Mensen die in hun werk mogelijk worden blootgesteld aan besmette dieren (slachthuismedewerkers, slagers, boeren, jagers, dierenartsen, laboratoriumpersoneel) moeten alert zijn op ziekteverschijnselen en hygiënisch te werk gaan.
Bronnen
Godfroid, J., Garin-Bastuji, B., Saegerman, C., & Blasco, J. M. (2013). Brucellosis in terrestrial wildlife. Revue scientifique et technique (International Office of Epizootics), 32(1), 27–42. https://doi.org/10.20506/rst.32.1.2180
Center for Food Security and Public Health. (2018). Brucellosis: Brucella suis. Iowa State University. https://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/brucellosis_suis.pdf